ដំណាំសណ្តែកសៀង

សណ្តែកសៀង

I-ស្ថានភាពទូទៅ

សណ្តែកសៀងជាប្រភេទដំណាំដែលមានអាយុចំណាស់   តាមបុរេប្រវត្តិបានឲ្យដឹងថា   វាមានប្រភព

នៅក្នុងតំបន់ខាងកើតនៃភូមិភាគខាងជើងប្រទេសចិន  ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់​នៅតំបន់នោះ​   ក្រោយមក​វាត្រូវបានរីករាលដាលដល់តំបន់អាស៊ីបាស៊ីហ្វិច  និង  ទ្វិបអាមេរិក   ។

សណ្តែកសៀងប្រភេទនេះស្ថិតនៅក្នុងគ្រួសារ  Legumino Sae  ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រថា Glycinemax Mer ឈ្មោះធម្មតា Soy bean  ។ ​
       ផលិតផលសណ្តែកសៀង ត្រូវបានគេយកទៅកែច្នៃផលិតចេញជាម្ហូបអាហារ ព្រមទាំង ឱសថ   ។ល។ តាមការវិភាគរបស់វិទ្យាសា្ថនរបស់ដំណាំបន្លែអាស៊ី   និង  (AVRDC)   និង  វិទ្យាសា្ថនអន្តរជាតិ   ស្តីពីដំណាំ Legum ICRISAT  ឥណ្ឌាបានរកឃើញអត្ថប្រយោជន៍ ផ្នែកម្ហូបអាហារ  ដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងទំងន់ ១០០ក្រាមគ្រាប់ស្ងួត   អាចបរិភោគបាន  ដូចក្នុងតារាងខាងក្រោម  :

តារាងអាហាររូបត្ថម្ភក្នុងទំងន់ ១០០ ក្រាម បរិភោគបាន

ទំងន់១០០ក្រាម	ជាតិទឹក	ប្រូតេអ៊ីន	ប្រេង	កាបូអ៊ីដ្រាត	ជាតិផេះ	ថាមពល
	G	G	G	G	G	G
�	១០	៣៥	១៨	៣២	៥	១៦៨០

                                                                                                          AVRDC 1985
II-បច្ចេកទេសដំាដុះ
       ១-ការជ្រើសរើសពូជ

សណ្តែកសៀងជាដំណាំ  ដែលអាចលូតលាស់បានស្ទើរគ្រប់រដូវនៅក្នុងតំបន់ដែលមានអាកាស​ធាតុ​ក្តៅ ​ វាជាដំណាំមិនប្រកាន់រដូវ ។ សណ្តែកសៀងមាន២ក្រុមគឺ  ក្រុមលូតលាស់កំណត់​   និង ក្រុមលូតលាស់ មិនកំណត់  ។

-ពូជលូតលាស់កំណត់ៈ   ភាគច្រើនអាយុកាលលូតលាស់ខ្លី   បែកមែកមធ្យម  កំពស់ដើមពី ៤៥-៧០ ស.ម  ថ្នំាងញឹកផ្លែនៅតាមថ្នាំងនៃដើមច្រើនជាងមែក  ដើមរឹងមិនដួល   ទុំមិន ប្រេះជ្រុះគ្រាប់  ។
       -ពូជលូតលាស់មិនកំណត់:  ភាគច្រើនជាពូជអាយុកាលវែង  បែកមែកច្រើន   ថ្នាំងរង្វើល ស្លឹកធំខ្លី  ដើម​ខ្ពស់   លក្ខណៈជាវល្លិ   ផ្លែច្រើននៅតាមមែក   ហើយរង្វើល  ។   ពូជសណ្តែកសៀងចែកចេញជា ៣​ ប្រភេទ​ដូចជា  ៖  ពូជស្រាល ៦៥-៨៥ ថ្ងៃ    ពូជកណ្តាលពី ៨៥-១២០ ថ្ងៃ   និង  ពូជធ្ងន់១៥០ ថ្ងៃឡើងទៅ  ។ ការ​ជ្រើសរើសពូជសណ្តែកសៀងសំរាប់ដំាដុះនៅប្រទេសកម្ពុជាយើង គឺ ជាប្រភេទ   ពូជស្រាល   និង   កណ្តាល ហើយមានលក្ខណៈសម្បត្តិដូចតទៅ  ៖ ធន់ទ្រំាជំងឺសត្វល្អិត  ដើមទាប  លូតលាស់កំណត់   ផ្លែច្រើននៅដើម  ទុំ​មិនផ្ទុះមិនដួលដើម  គ្រាប់ធំថ្លោស  ពេញនិយមលើទីផ្សារ  ជាពិសេសគឺមានគ្រាប់ច្រើនក្នុងមួយកួរៗ ២-៣ គ្រាប់ ។ ជាធម្មតាក្នុង១០០គ្រាប់មានទំងន់ ៥-៧០ ក្រាមប៉ុន្តែសមស្របក្នុងទីផ្សារគឺទំងន់ ២០-៣៥ក្រាម ក្នុង១០០គ្រាប់ ។ ក្នុងនោះដែរកាលណា១០០គ្រាប់ ទំងន់លើសពី៣០កា្រមគេចាប់បញ្ចូលទៅក្នុងគ្រាប់ធំ ។ ស្ថានីយក្បាលកោះបានរកឃើញពូជថ្មី ២គឺ  DT ៨៤   និង  AGS ៧៣ ដែរ ។

២-លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ
សណ្តែកសៀងរឹតតែទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់វាត្រូវការសីតុណ្ហភាពសមស្របគឺ ចន្លោះ ពី

២២^oC - ៣០ ^oC  និង សីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាង ៣២ ^oC  មធ្យមប្រចាំថ្ងៃធ្វើឲ្យការដាក់គ្រាប់មិនបានល្អ  ។  នៅ ប្រទេសកម្ពុជារដូវដែលសមស្របក្នុងការដំាដុះ គឺ អាស្រ័យទៅតាមតំបន់ ដូចជា ៖ តំបន់ខ្ពង់រាប   ភ្នំ  គេច្រើន ចាប់ផ្តើមដំានៅចុង ខែ កក្កដា ឬ ដើម ខែ សីហា រីឯតំបន់ទំនាប ទន្លេមេគង្គ ច្រើនតែ​នៅរដូវរំហើយ​ចាប់ពី​ខែ​តុលា-វិច្ឆិកា ។ ប៉ុន្តែមានវាលរាបមួយចំនួនគេដាំប្រភេទ ពូជស្រាល  មុនពេលស្ទូង នៅក្នុងខែឧសភា ។

៣-ការជ្រើសរើស និងរៀបចំដី

សណ្តែកសៀងមានកំរិតធន់ទ្រំាទៅនឹងដីអាស៊ីតជាងសណ្តែកបាយ ឬ សណ្តែកឯទៀត   កាលណា​ដី មាន កំរិត PH ចន្លោះ៥,៥ - ៦,0  ក្រោយពីការដំាសណ្តែកសៀងបាន ១-២ រដូវ  វាធ្វើឲ្យ  PH កាន់តែ​កើន​ឡើងបានយ៉ាងឆាប់រហ័សចន្លោះពី ៦,0-៦,៥ហើយធ្វើឲ្យទិន្នផលកាន់ តែកើនឡើងជាលំដាប់ដែរ​ ។ ដូចនេះដីដែលឆ្លើយតប ទៅនឹងដំណាំនេះភាគច្រើនគឺប្រភេទ ដីស្បាយខ្សាច់ ដីឥដ្ឋមធ្យម ឬ ក៏កាកសំណល់​ភ្នំភ្លើង ។

ប៉ុន្តែវាមិនលូតលាស់ល្អលើប្រភេទដីឥដ្ឋធ្ងន់ទេ  ព្រោះ វាមានសភាពល្អិតខ្លាំងជ្រាបទឹកមិនរហ័ស  ព្រោះ​គ្រាប់សណ្តែកមិនធន់ទ្រាំទៅនឹងសំណើមដីខ្ពស់នៅពេលដាំ ហើយមិនធ្វើឲ្យ គ្រាប់អាចដុះបានល្អពេល សំណើមដីមិនគ្រាប់គ្រាន់ សីតុណ្ហភាពដីប្រែប្រួលខ្លាំង។ ដី ដែលសំបូរដោយសារធាតុសរីរាង្គ ធ្វើឲ្យវាដុះ​លូត​លាស់បានរហ័សសំបូរដោយកំពកឫស   សារធាតុទាំងនោះមាន   អាសូត(N)     ផូស្វ័រ(P)     ប៉ូតាស្យូម(K) កាល់ស្យូម(Ca) ម៉ាញេស្យូម(Mg)  ដែក (Fe) និងស្ព័ន់ធ័រ (S)  មិនតែប៉ុណ្ណោះទិន្នផល​សណ្តែកសៀង​កាន់តែ​កើនឡើង ។  សណ្តែកសៀងអាចស្រូបយកជីជាតិពីដីបានខ្លាំងជាងសណ្តែកបាយ ព្រោះប្រព័ន្ធឫសអាចលូត​លាស់ទៅក្នុងជំរៅដីជាង  ១សម  ប៉ុន្តែ  ឫសដែលមានលទ្ធភាពបង្កើតកំពកឫសច្រើនគឺ ស្ថិតក្នុងស្រទាប់​លើ​ជំរៅ ១០-១៥ សម។ ដូចនេះដើម្បីឲ្យការដាំដុះទទួលបានលទ្ធផលល្អ ការរៀបចំដីវាជាផ្នែកមួយយ៉ាងសំខាន់ គឺភ្ជួររាស់ឲ្យបានជ្រៅ និងច្រើនលើកធ្វើឲ្យដីម៉ត់ រក្សា សំណើមបានល្អ បង្កឲ្យការដាំដុះរបស់គ្រាប់ស្មើគ្តាល្អ គ្រាប់​សណ្តែកសៀងងាយរងឥទ្ធិពល របស់កំដៅ និងសំណើមក្រោយពីរយៈពេល ៥ - ៦ ថ្ងៃ  ករណីដី​ផ្តល់​សំណើមមិនគ្រប់គ្រាន់ ធ្វើឲ្យគ្រាប់ពូជដុះផ្សិតមិនអាចដុះពន្លកបាន ។

៤-ការដាំដុះ

ការដាំសណ្តែកសៀងត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្នជាងដំណាំសណ្តែកបាយដូចជាការ ពិនិត្យសំណើម​ដីជា​មុន   ហើយគ្រាប់ពូជត្រូវដាក់ហាលថ្ងៃឲ្យក្តៅមុនពេលយកទៅដាំ    ។    គេអាចដាំដោយម៉ាស៊ីន​ទំនើបដោយ​ ប្រឡោះ​ចន្លោះ ជួរ ៤០-៥០ សម ចន្លោះគុម្ព៣០សម ២-៣ស.ម តែនៅប្រទេសកម្ពុជាគេដាំតាម២របៀបគឺ ៖

- របៀបដាំជាជួរ: គឺដាំតាមបណ្តោយខ្សែបន្ទាត់ប្រើ ចន្លោះជួរ៤០-៥០ស.ម ចន្លោះគុម្ព ៣០-៤០ ស.ម ៣-៤ស.មគ្រាប់ក្នុង១គុម្ព តែពូជលូតលាស់មិនកំណត់ចន្លោះជួរ និងគុម្ព ៥០ស.ម X ៣០ ស.ម  ២ - ៣គ្រាប់​ក្នុង១គុម្ព តែពូជលូតលាស់មិនកំនត់ចន្លោះ និង  គុម្ព ៥០ ស.ម X ៤០ ស.ម   ៣-៤ គ្រាប់ក្នុង១គុម្ព  ។

-របៀបដាំលើករង: ទទឹងរង ១០០ស.ម កំពស់រង ២៥-៣០ ស.ម ដាំ ២ជួរក្នុងមួយរង ចន្លោះជួរ

៥០ស.ម   ចន្លោះគុម្ព  ១៥-២០ ស.ម  រក្សាទុក ១-២ ដើម  ក្នុងមួយគុម្ព   ការដាំតាមរបៀប​នេះ​ងាយស្រោច​ស្រព​ដោយបញ្ចូលទឹកតាមចន្លោះជួរពេលជួបការរាំងស្ងួត ភាគច្រើន ទៅតំបន់ដែលមានប្រភពទឹក  ។  ដើម្បី​ដាំដុះ​លើផ្ទៃដី ១ហ.ត គេប្រើគ្រាប់ពូជជាមធ្យម ៦៥-៧០ គ.ក្រ ចំពោះគ្រាប់ដែលមានទំងន់ ២០-២៥ក្រាម ក្នុង ១០០គ្រាប់  ។  ក្រោយពីដាំ ភ្លាមគេយកថ្នាំប្រឆាំងនឹងគ្រាប់ស្មៅឈ្មោះ Alachlor មកលាយទឹកបាញ់​ឲ្យ​សព្វក្នុងចំការ កំរិត ៧០ CC ក្នុង ២០លីត្រ ទឹក ។

៥-ការស្រោចស្រព

សណ្តែកសៀងជាដំណាំមួយត្រូវការទឹកជាមធ្យោម។ សេចក្តីត្រូវការទឹកចែកចេញជា ៣វគ្គ  ៖

- វគ្គដំណុះ  និង លូតលាស់   ដើម  ស្លឹក  វាត្រូវការសំណើមជាមធ្យម    ហើយថេរល្អ   បរិមាណទឹក ៥,៥ - ៦,០ ម.ម   ក្នុង១ថ្ងៃសំណើមដីពី៦០-៦២%  ។

-​ វគ្គចេញផ្កា  និង ដាក់គ្រាប់   ជាវគ្គមួយដែលមិនអាចខ្វះបានកាលណាសំណើមមិនគ្រប់គ្រាន់ធ្វើ​ឲ្យ​ជ្រុះ​ផ្កា  ការបង្កកំណើតយឺត   ដាក់គ្រាប់មិនពេញ   គ្រាប់ស្ពៀតច្រើន   បរិមាណទឹក ៧,៦ម.ម  ភាគរយ​សំណើមចន្លោះពី ៧០-៧៨% ។

- វគ្គកួរចាស់ និង ទុំ វគ្គនេះ សេចក្តីត្រូវការទឹកកាន់តែថយចុះបន្តិចម្តងៗ  នៅពេល  ដើម  ស្លឹក  ផ្លែ ប្រែពណ៌ បៃតងខ្ជីទៅពណ៌ស្ករ  ឬ ពណ៌ដី (បៃតងប្រផេះ) ពេលនោះសណ្តែកសៀង លែងត្រូវ​ការសំណើម​ដី

ដូចនេះការស្រោចស្រព ត្រូវធ្វើឡើងក្នុងវគ្គដុះពន្លកលូតលាស់  ដើម  ស្លឹក  និង  ជាពិសេស វគ្គចេញផ្កា   និង បង្កើតកួរក្នុងករណីជួបការរាំងស្ងួត ។  ការបញ្ចូលទឹកតាមចន្លោះជួរធ្វើឡើង ១ - ២លើក ក្នុងមួយ​សប្តាហ៍ទៅ​តាមប្រភេទដី  និង អាកាសធាតុ ។

៦-ការជ្រំជ្រួយដី

ប្រយោជន៍នៃការជ្រុំជ្រួយដីគឺធ្វើឲ្យស្មៅបន្ថយការលូតលាស់  បំបាត់ជម្រកជម្ងឺសត្វល្អិត និង​ការប្រកួត​ប្រជែង ។  ធ្វើឲ្យដីធូរ  បង្កឲ្យដីមានសំណើមល្អ សម្រួលដល់ការដុះលូតលាស់ នៃប្រព័ន្ធឫសជញ្ជក់​  និង​ ការ​បង្កើតកំពកឫស  ព្រោះកំពកឫសសណ្តែកសៀងច្រើនផ្ទុកដោយ បាក់តេរីមានប្រយោជន៍  របៀបជ្រុំជ្រួយដី គឺ​ត្រូវជ្រុំឲ្យផុសស្រទាប់លើហើយ កកាយប្រមូល  ដីពូនគល់សណ្តែកក្រោយពីដាំបានពី១៥-២០ ថ្ងៃ ។ គេអាច​ធ្វើឡើងដោយសម្ភារៈខុសៗគ្នា ដូចជាម៉ាស៊ីនពូនគល់  ចបជំរះ  ទៅតាមលទ្ធភាពដែលអាចធ្វើបាន ។

៧-ការដាក់ជី

ដើម្បីផលិតគ្រាប់ស្ងួតទំងន់ ១០០០គ.ក្រ សណ្តែកសៀងត្រូវស្រូបយកសារធាតុសំខាន់ ៗពីដីមាន ៖

- សារធាតុអាសូត(N) ចំនួន ៨០គ.ក្រ  ប៉ុន្តែក្នុងចំនួន ៨០គ.ក្រ នេះផ្តល់ដោយការស្រូបយកពីបរិយា​កាស តាមបាក់តេរី Rhyzobium ចំនួន៥០%  និង ផ្តល់ដោយដី ៥០%  ។

- សារធាតុផូស្វ័រ (P) ស្រូបយកពីដីផ្ទាល់មានបរិមាណពី ៨០-៩០គ.ក្រ ។

- សារធាតុប៉ូតាស្យួម (K)ស្រូបយកពីដីផ្ទាល់មានបរិមាណពី៧៥-៨៥គ.ក្រ ។

ដូចនេះការប្រើប្រាសជីអាស្រ័យទៅតាមប្រភេទដី និងពូជ តំបន់តាមមាត់ទន្លេ គេប្រើ ជី១៥-១៥-១៥ ចំនួនពី  ២០០-២៥០ គ.ក្រ បានមុនពេលដាំហើយរាស់លុបលើផ្ទៃដី ១ហត  ។  ដីវាលទំនាបមួយចំនួន  គេ​បាចជី ១៥ - ១៥ - ១៥  ចំនួន ១៥០ គ.ក្រ មុនពេលដាំ  និងពេលចេញផ្កាបន្ថែមជីអ៊ុយរ៉េ  ៧០គ.ក្រ  លើផ្ទៃ

ដី១ហត ។

III-អំពីជំងឺ និងសត្វល្អិត

១- អំពីជំងឺ  និង វិធានការការពារ

ជារៀងរាល់ឆ្នាំ នៅក្នុងតំបន់ជាច្រើននៃ  ទ្វីប  អាស៊ី  និ ង អាហ្រ្វិក តែងតែរងការបំផ្លាញ   ដោយជំងឺ​សំខាន់ៗ ៣យ៉ាងគឺ  ៖

- ជំងឺច្រេះស្លឹក បណ្តាលមកពីមេរោគ  Cercospora   spp  ជំងឺនេះកើតនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌ  ក្តៅសើម ជាពិសេសនៅរដូវផ្លៀង  ក្រោយពីសណ្តែកសៀងមានអាយុ៤៥ថ្ងៃលើងទៅដំបូង  សង្កេត​ឃើញមាន​ចំណុច​ពណ៌​ត្នោតតូចៗ  លើផ្ទៃស្លឹក  បន្ទាប់មកចំណុចនោះកើតតកាន់តែ ច្រើនឡើងៗ  ហើយរីករាលដាល​ពេញផ្ទៃ​ស្លឹក បន្ទាប់មកវាប្រែពណ៌ទៅជាពណ៌ច្រេះហើយស្ងួតព្រមទាំងជ្រុះ  ពេលសណ្តែកកំពុងបង្កបង្កើតកួរ  ឬ ដាក់ ទឹកដោះធ្វើ ឲ្យសណ្តែកទុំមុន អាយុបាត់បង់ទិន្នផលយ៉ាងច្រើន ។

- ជំងឺផ្សិតម្សៅលើ  ដើម  ផ្លែ  បណ្តាលមកពីមេរោគ  ២ យ៉ាង  គឺ  Erysiphe   Cichoracearum   និង Sphoerotheca fuliginea  ។  លក្ខខណ្ឌកកើតច្រើននៅរដូវត្រជាក់ស្ងួតដំបូងលេចចេញ នូវចំណុច​ម្សៅ​គ្រាប់ៗលើស្លឹក  ក្រោយមកចំណុចនេះកាន់តែច្រើនឡើងពេញលើផ្ទៃស្លឹក  ហើយម្សៅកាន់តែក្រាស់ បន្ទាប់​មកហុយពេញចំការពេលមានខ្យល់បក់  ។  រយៈពេល១ អាទិត្យស្លឹកសណ្តែកប្រែទៅជាពណ៌ត្នោតហើយស្ងួត ជ្រុះធ្វើឲ្យបាត់បង់ទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំង ។

- ជំងឺវីរុស ឬ សណ្តែកបួស  វិរុស  វាបណ្តាលមកពីមេរោគក្រុម Mosaie  ។  មេរោគនេះមានលទ្ធភាព​ជាប់មកជាមួយគ្រាប់ពូជពីមេបា  បន្ទាប់មកសត្វល្អិតជាភ្នាក់ងារធ្វើការចម្លងពី ដើមមួយទៅដើម​មួយបានយ៉ាង​រហ័ស​ដូចជា ៖ Thrip opper  ឬ  Aphid ។ ជំងឺនេះអាចកើតលើ ស្លឹកធ្វើឲ្យស្លឹកសណ្តែក  ពណ៌លឿង និង កើតលើកួរធ្វើឲ្យកួរសណ្តែកមិនដាក់គ្រាប់    ជំងឺប្រភទនេះអាចធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់​ទិន្នផលសណ្តែក​យ៉ាងខ្លាំង​ជាងជំងឺឯទៀត  ។

វិធានការការពារ  និង កំចាត់  គឺ ជ្រើសរើសរដូវ  ប្តូរមុខដំណាំ  បំបាត់ជំរក (Host Range) កាឲ្យ​មាន​ចន្លោះជួរនិងគុម្ពត្រឹមត្រូវ ជ្រើសរើសពូជធន់ ករណីជំងឺផ្សិត គេយកគ្រាប់ពូជមក លាយនឹងថ្នាំផ្សិតមុនពេលដាំ និង លាយទឹកបាញ់ ៥-៧ថ្ងៃម្តង   ពេលពិនិត្យឃើញរោគសញ្ញា លេចឡើងដូចជាថ្នាំ Mancozeb. Orthocid. Zineb កំរិត២,៥គ.ក្រ ក្នុង ១ ហ.ត ។ ចំពោះជំងឺ បួសត្រូវដកដើមដែលបួសនោះយកមកដុតចោល ហើយបាញ់ថំា្នកំចាត់សត្វល្អិតជាភ្នាក់ងារចម្លងឲ្យទាន់ពេលវេលា  ។

២- អំពីសត្វល្អិតសំខាន់ៗ និងវិធានការការពារ
មានសត្វល្អិតចង្រៃជាច្រើនប្រភេទដែលបំផ្លាញសណ្តែកទាំងស្លឹក ដើម ផ្កា ផ្លែនិងគ្រាប់ ។
       - ដង្កូវហ្វូង Armyworm Spodoptera spp
       - លំដាប់ Lepidoptera ,  គ្រួសារ  Noctuide  មេអំបៅពងដាក់លើផ្ទៃស្លឹក មានស្បៃពណ៌ទឹក

ប្រាក់គ្របការពារពង  មេអំបៅមួយអាចពងពី  ២៥-៥០០ពង  រយៈពេល៣ថ្ងៃវានឹងញាស់ហើយ ចាប់ផ្តើម​ស៊ីបំផ្លាញ  ។  វគ្គជាដង្កូវមាន ២០-៤៦ថ្ងៃ  ហើយដឹកឌឿ ៨-១១ ថ្ងៃ  សរុបវដ្តជីវិត មាន ៣០ - ៦០ថ្ងៃ  ដង្កូវ​ប្រភេទនេះស៊ីស្លឹក  ផ្កាកួរខ្ចីៗ  មានលក្ខណៈជាហ្វូង  ។

- ដង្កូវកាត់ដើម   Black cutworm   Agrotis  ipsilon  ​ លំដាប់   Lepidotera   គ្រួសារ  Noctuidae មេអំបៅពងដាក់លើស្មៅ  ឬ ស្លឹកដំណាំ រយៈពេល ២ថ្ងៃ ទៅ ២អាទិត្យ ទើបញាស់អាស្រ័យ ដោយលក្ខខណ្ឌ​ធាតុអាកាស  និងចំណីអាហារ   ។   ដង្កូវអាចបន្សំាខ្លួនបាន ២ អាទិត្យ ទៅ ៥ ខែ  ដឹកឌឿបន្សំាជីវិតនៅ​ក្នុងដី​រយៈ​ពេលពី១-៨ អាទិត្យ  ។  វាបំផ្លាញដោយកាត់ដើមសណ្តែកក្នុង វគ្គដុះពន្ល និងលូតលាស់ដំបូង ។

- ដង្កូវស៊ីរូងកួរ  Bean podbore Marucatestulalis  លំដាប់  Lepidoptera  គ្រួសារ  Pyralide  មេ​អំបៅពងដាក់លើស្នែងផ្កា  ឬ ស្លឹកក្បែរទងផ្កា ពេលខ្លះរាយប៉ាយពេលខ្លះផ្តុំគ្នា ។  ក្រោយ ពីពងរយៈពេល ២-៤ ថ្ងៃ  វា និងញាស់ក្រោយពីញាស់ហើយវាចោះស៊ីផ្កា  ឬ សណ្តែកខ្ចីៗ មាន រយៈពេល ១០ ថ្ងៃ  ក្រោយ​ពី​បញ្ចប់​វ​គ្គជាដង្កូវវាក្លាយទៅជាដឹកឌឿនៅក្នុងកួរ ឬរមូរ ស្លឹកចំនួន ៦ថ្ងៃ ក្រោយមកវាញាស់ទៅជាមេអំបៅវិញ។ វដ្តជីវិតសរុបរបសប់វាមាន ១៨-២០ថ្ងៃ ។ លក្ខខណ្ឌដែលធ្វើឲ្យវាកើត  និង បំផ្លាញជា​លក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរ​គឺនៅ​រដូវក្តៅ ចាប់ពីខែកុម្ភៈដល់ ខែមិថុនាប្រទេសកម្ពុជា ។

- ស្រឹងខ្លួនវែង ឬ ស្រឹងពណ៌ត្នោត  លំដាប់ Hemiptera គ្រួសារ Coredae ។ មេចំណាស់របស់​ស្រឹង​​ពងដាក់លើ ដើម  ស្លឹក  ទងផ្កា  ឬ លើកួរ មានលក្ខណៈរាយៗក្រោយពីពងរយៈពេល ៥-៧ថ្ងៃ​ វា​នឹង​ញាស់​ហើយចោមជញ្ជក់កួរសណ្តែករយៈពេល២អាទិត្យ វាបានសកចូលទៅដំនាក់កាលទី២លក្ខណៈ​បំផ្លាញ​ដដែល ប៉ុន្តែមិនផ្តុំគ្នារយៈពេល១អាទិត្យ វាក៏បានសកចូលទៅមេចំណាស់ដំណាក់កាលទី៣  ។  រយៈពេលនៃ​មេ​ចំណាស់​មានរហូតដល់ ៣-៤ខែ ការបំផ្លាញរបស់វាគឺធ្វើឲ្យគ្រាប់សណ្តែកសៀង ករណីផលិតពូជធ្វើឲ្យគ្រាប់​ពូជដុះខ្សោយនៅជំនាន់បន្ទាប់ ។

- ស្រឹងបៃតង ឬ ស្រឹងខ្លួនខ្លី លំដាប់ Hemiptera គ្រួសារ Pentatomidae  ។  មេស្រឹងតែងពង​ដាក់​លើ ដើម  ស្លឹក  លក្ខណៈតំរៀបជួរផ្តុំគ្នា រយៈពេល២-៣ថ្ងៃ វាញាស់ ក្រោយពីញាស់ ហើយវា​បន្តសក​ចំនួន​៥​ដំណាក់កាលក្នុងរយៈពេល១៥-៣៣ ថ្ងៃ  ។
          -ចៃបៃតង
          -លំដាប់ Homopter
          -គ្រួសារ Aphididae មេរបស់ចៃបង្កើតហ្វូងចៃបានយ៉ាងច្រើក្នុង ១ឆ្នាំៗ នៅតំបន់អាកាស ធាតុក្តៅ ។ មេមួយឲ្យកំណើតកូនចៃបានជាមធ្យមក្នុង១ថ្ងៃគឺ ១៥កូនចៃ  ។  សរុបអាយុកាល របស់វាគឺបាន២ខែ ។ ទាំង​កូនញាស់និងមេចំណាស់អាចបំផ្លាញដំណាំដោយជញ្ជក់ជាក្រុមៗ ។ ក្រោយពីបំផ្លាញធ្វើឲ្យដំណាំ​ទទួលរង​នូវ​ប្រភេទជំងឺវីរុស គេអាចដឹងអំពីវត្តមាន ចៃនៅក្នុងចំការដំណាំដោយសារក្រុមស្រមោច ដែលទៅចោម​ជញ្ចក់​យក​ទឹកដមសំណល់ ពីចៃ ។

- មម៉ង់ជញ្ជក់សណ្តែក លំដាប់ Thysanoptera គ្រួសារ Thripidae ទ្រីព  ប្រភេទនេះខុស ពីទ្រីព ពង បញ្ចូលទៅក្នុងជាលិកានៃស្លឹកសណ្តែកបន្ទាប់មកញាស់មកវាចាក់នឹងមាត់ហើយជញ្ចក់​ជាពិសេសស្លឹកខ្ចីៗ​នឹង​ផ្កាសណ្តែក  ធ្វើឲ្យស្លឹកសណ្តែកក្រោយមកបន្តសក ចំនួន៤ លើកទៅជាមមាចវដ្តជីវិតសរុបមាន១១-១៧ថ្ងៃ វាជាភ្នាក់ងារចម្លងវីរុសបានច្រើនប្រភេទ  ។

- ខ្មូតស៊ីគ្រាប់ពូជ Bruchid Callosobruchus chinensis លំដាប់ Coleoptera គ្រួសារ Bruchidae មេខ្មួតញីពងដាក់លើកួរសណ្តែកទុំដោយបញ្ចូលពងទៅក្នុងគ្រាប់សណ្តែក ឬ ពងដាក់គ្រាប់សណ្តែក ក្រោយ​ពេល ប្រមូលផល ។  វដ្តជីវិតមានរយៈពេល  ១ខែ ឬ  តិចជាងប៉ុន្តែវា​អាចបន្តជំនាន់របស់វាបាន​ច្រើន​ដង​ក្នុង​មួយឆ្នាំ។
      

វិធានការការពារ និងកំចាត់

ដើម្បីការពារ និងកំចាត់សត្វល្អិត គេអនុវត្តបានច្រើនវិធីសាស្ត្រដូចជា ៖ ការជ្រើសរើស  រដូវ  រៀបចំដី

ឲ្យបានល្អ​   ដាំតាមបច្ចេកទេស (គុម្ព-ជួរ)  កំចាត់ស្មៅជ្រើសរើសពូជធន់ទ្រាំ  ។
IV-ការប្រមូលផល

ការប្រមូលផលសម្រាប់ទុកពូជ និងផលិតកម្មមានការខុសគ្នាគឺ  ៖ នៅក្នុងចំការទាំងមូលគេត្រូវកំណត់​​ផ្ទៃដី​ជាក់លាក់មួយសម្រាប់ច្រូតធ្វើពូជ  ដូចនេះ  ពេលសណ្តែកចេញផ្កា គប្បីធ្វើការជម្រើសតាមលំដាប់​លំ​ដោយដូចជា  ៖  ដកចោលដើមកើត ជម្ងឺ  ដើមដែលមានលក្ខណៈខុសគេពណ៌របស់ផ្កា កម្ពស់ដើមទម្រង់ស្លឹក ពណ៌ដើមស្លឹក កាលណាលេចចេញនូវភាពប្លែកត្រូវដកចោល  ។  ក្នុងដំណាក់កាលទុំនៃកួរ ជម្រើសម្តងទៀត​​ពេលអាយុកាលទុំស្មើគ្នា   ពណ៌កួរទុំ  ទម្រង់គ្រាប់  ពណ៌ស្លឹក  ដើមខុសប្រភេទ  ត្រូវដកចោលបន្ទាប់មក​ច្រូត​យកដើមមកហាលថ្ងៃឲ្យស្ងួត (មិនត្រូវពន្យារពេលក្នុងការសម្រិតសម្រាំងគ្រាប់ពូជឡើយ) វាយថ្នមៗបំបែក​សំបក សំអាតគ្រាប់ព្រមទាំងបន្តការហាលរយៈ ពេល ២-៣ថ្ងៃ និង​ជម្រើសយកគ្រាប់សុទ្ធម្តងទៀតក៏​យក​គ្រាប់​​មានលក្ខណៈឯកសណ្ឋាន ទើបដាក់បាន ។
       របៀបប្រមូលផលលក្ខណៈផលិតកម្ម
       នៅពេលសណ្តែកទុំ ៨៥% ត្រូវច្រូតដើមសណ្តែកមកដាក់ហាលថ្ងៃឲ្យស្ងួតរយៈពេល ២-៣ ថ្ងៃ  បន្ទាប់​មក​វាយសម្រាំងយកគ្រាប់  ព្រមទាំងសំអាតដោយជ្រើសយកចេញនូវគ្រាប់ស្អុយ  ឬ ដង្កូវហើយបន្តការហាល​រយៈពេល១ថ្ងៃបន្តទៀត ដើម្បីឲ្យសំណើមគ្រាប់ស្ថិតក្នុង កម្រិតស្តង់ដាជាក់លាក់ ១៤-១៥% ទើបទុកបាន ។ អាយុកាលនៃការប្រមូលផលទៅតាម ប្រភេទពូជ ពូជស្រាលជាមធ្យម៧០ថ្ងៃ ពូជកណ្តាល ៨៥-៩០ ថ្ងៃ និង ពូជធ្ងន់ ១១០-១២០ថ្ងៃ ក្រោយដាំ ។ ជាទូទៅទិន្នផលសណ្តែកសៀងក្នុងទ្វីអាស៊ី ជាពិសេសអាស៊ីខាង​កើត​ទិន្នផល មធ្យម១០៧៣គ.ក្រ/១ហត។ ចំពោះពូជថ្មីដែលទើបជម្រើសបានដូចជា DT ៨៤ និង AGS ៧៣ ទទួលទិន្នផលមធ្យម ១៤៥០ គក្រ/ហត ។

យោងតាមៈ

��ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និង នេសាទ

��នាយកដ្ឋានផ្សព្វផ្សាយកសិកម្ម

��គំរោងឥណទានកម្មវិធី ធនាគារ អភិវឌ្ឍន៍ អាស៊ី (ADB) លេខ ១៤៤៥-CAM(SF) ២០០៥